Gebiedsontwikkeling Koningsdiep
De gebiedsontwikkeling Koningsdiep gaat over de nieuwe inrichting van het beekdal Koningsdiep. In dit dal stroomt de beek Alddjip door de Friese Wouden, langs de dorpen Bakkeveen, Wijnjewoude, Ureterp en Beetsterzwaag. In de volksmond wordt de beek ook wel Keningsdjip of Boarn genoemd.
Het doel is om het beekdal Koningsdiep natuurlijk en klimaatrobuust te maken. Dit betekent dat door het hele beekdal nieuwe natuur wordt aangelegd en het water meer de ruimte krijgt. Met dit natuurlijk beekdal worden aangrenzende natuurgebieden met elkaar verbonden, waardoor planten en dieren zich beter kunnen verspreiden en de natuur zich beter kan ontwikkelen.
Vanaf 2007 geven we samen met andere partijen vorm aan de inrichting van het beekdal. We doen dat stap voor stap in deelplannen, dit noemen we uitvoeringsmodules. Zo is het westelijke deel van het beekdal (stuwvak Sweachsterwei), de benedenloop, bijna klaar. Dat zijn de donkergroene delen op het kaartje.
In 2026 is het inrichtingsprogramma vastgesteld voor de stuwvakken Beakendyk, Mounleane en Heidehuizen. Ook de 5e uitvoeringsmodule, dat een deelplan is binnen het inrichtingsprogramma, is vastgesteld. De 5e uitvoeringsmodule gaat over het inrichten van de bovenloop van het beekdal; De stuwvakken Beakendyk en Mounleane, dit zijn de lichtgroene delen op het kaartje. In een volgende module wordt de inrichting van het stuwvak Heidehuizen opgepakt. De verwachting is dat dit na 2030 zal zijn.
Het inrichten van de bovenloop van het beekdal
Vanuit het inrichtingsprogramma is het deelplan de 5e uitvoeringsmodule opgesteld.
In deze uitvoeringsmodule staan de maatregelen voor de natuur- en wateropgaven in de stuwvakken Beakendyk en Mounleane, die in de bovenloop van het beekdal liggen. Het
gaat om de inrichting van ruim 200 hectare nieuwe natuur. De verwachting is dat alle maatregelen van de 5e uitvoeringsmodule tussen 2026 en 2030 plaatsvinden.
Het gaat om de volgende inrichtingsmaatregelen:
- het inrichten van ruim 200 ha van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Voor de inrichting van de overige 150 hectares nieuwe natuur zijn we nog in gesprek met eigenaren.
- het zoveel mogelijk dichtmaken en ondiep maken van de watergangen binnen deze nieuwe natuur.
- het verleggen of verplaatsen van watergangen en stuwen om ervoor te zorgen dat het water in de omgeving goed blijft wegstromen.
- het aanleggen van vispassages en nevenbeken, om twee stuwen in de beek vispasseerbaar te maken en lokaal stroming te creëren. Dit draagt bij aan de doelen van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW).
- het creëren van brongebied en overstromingslaagtes, om het water in de beek meer ruimte te geven, te bergen en vertraagd af te voeren naar de Friese boezem. Dit doen we door het waterpeil in de beek te verhogen en de gronden eromheen te verlagen.
- het aanbieden van maatregelen om lokale natschade op aangrenzende landbouwpercelen te voorkomen, zoals het ophogen van percelen of aanleggen van drainage.
- het aanleggen van een wandelpad en het maken van twee belevingsplekken, waar mensen de natuur van het beekdal kunnen beleven.
- monitoring, beheer en onderhoud en nazorg. Dit gebeurt tijdens en na de uitvoering van de maatregelen.
Ruimte maken voor een natuurlijke bosbeek
Vanaf half november 2026 voeren we de eerste werkzaamheden binnen de 5e uitvoerings-module uit. Om ruimte te maken voor een natuurlijke bosbeek kappen we ter hoogte van de stuw aan de Beakendyk een aantal bomen en struiken. Dit doen we samen met Natuurmonumenten. Het kappen gebeurt in de herfst, nog voordat de planten en dieren, zoals de dassen en vogels, de rust in gaan. Het hout laten we liggen. De natuur kan het hout weer opnemen en het is een geschikte schuilplaats voor de dieren en insecten tijdens de winterperiode. Bovendien is het minder verstorend en vervuilend, omdat er geen vervoer nodig is met gemotoriseerde voertuigen.
Voor fietsers en wandelaars ziet dit deel van Landgoed De Slotplaats, aan de rand van het beekdal, er tijdelijk anders uit. Gelukkig herstelt de natuur zich snel. Zodra de natuur het weer toelaat, gaan we verder met het aanleggen van de bosbeek.
Waarom een bosbeek?
De toekomstige bosbeek verbindt straks het nieuwe brongebied met de beek Alddjip. Een bosbeek is een bijzonder leefgebied voor heel veel soorten planten en dieren. Het kan een fijne leefplek worden voor de ringslang, otter, riviergrondel, libelles en andere insecten. In Fryslân zie je geen bosbeken meer. Dat maakt het extra uniek voor het beekdal dat deze gemaakt wordt.
De gebiedsontwikkeling gaat verder
Terwijl de 5e uitvoeringsmodule van start gaat, zetten we alweer de volgende stap. Inmiddels is de 6e uitvoeringsmodule ook vastgesteld. De 6e uitvoeringsmodule gaat over kleine maatregelen voor de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Het is een klein deelproject dat vooral bijdraagt aan het verbeteren van de leefomgeving van stroom minnende vissoorten vanaf de Poasen stroomafwaarts naar de Sweachtsterwei, in de benedenloop van de beek.
Wat doen we waar?
- De inlaat van water bij de Poasen, naar de benedenloop van de beek, wordt geautomatiseerd zodat we deze op afstand kunnen bedienen;
- Aanpassen van het beheer van de vispassage in de Poasen voor een beter doorstroming van het water en de vissen. We zorgen voor meer schaduw langs het water door struiken en bomen aan de zuidkant te laten staan en waar nodig nieuwe aan te planten. De schaduw zorgt ervoor dat het water minder snel opwarmt en waterplanten minder groeien;
- Het baggeren van een moeilijk toegankelijk deel van het Alddjip ten noorden van de Poasen, om de doorstroming te verbeteren;
- Het aanpassen van het beheer van de nevengeul in de Hemrikkerscharren om de doorstroming te verbeteren. Ook bekijken we of het maken van meer schaduw in de nevengeul gecombineerd kan worden met het aangepaste beheer;
- De vispassage Sweachsterwei maken we langer als het mogelijk is. Zo kan het water over grotere lengte sneller stromen. Dat is goed voor de stroom minnende vissoorten;
De maatregelen moeten klaar zijn in 2027.
En hoe verder na de 5e en 6e uitvoeringsmodule
Het inrichten van de midden- en bovenloop van het beekdal gebeurt in fases omdat nog niet alle gronden beschikbaar zijn voor de natuur- en wateropgaven. We blijven met grondeigenaren en andere betrokkenen in dat deel van het Alddjip in gesprek over de plannen en de volgende stappen. Op dit moment werken we aan de inrichting van de stuwvakken Beakendyk en Mounleane. Tegelijkertijd bereiden we de plannen voor het gebied bij de stuw Heidehuizen voor. Dit is het laatste deel van de geplande werkzaamheden in het beekdal.
Als al het werk klaar is, is het beekdal Koningsdiep natuurlijker en klimaatrobuust. Planten en dieren hebben meer ruimte om te leven en natuurgebieden zijn meer met elkaar verbonden. Het gebied kan beter omgaan met veranderingen in het klimaat door water langer vast te houden bij droogte en meer water op te vangen als het veel regent.
Op de hoogte blijven van de ontwikkelingen?
U kunt zich aanmelden voor onze digitale nieuwsbrief via onderstaande knop. Alle nieuwsbrieven van de gebiedsontwikkeling staan onderaan deze pagina.
De gebiedscommissie: We doen het samen
De gebiedscommissie adviseert over de inrichting van het gebied Koningsdiep en de uitvoering van de werkzaamheden. Zij doen dat in opdracht van de provincie Fryslân.
In de commissie zitten vertegenwoordigers uit de omgeving op het gebied van landbouw, natuur, water en recreatie. Samen adviseren zij over de plannen, het proces en de inhoud.
De gebiedscommissie vergadert meerdere keren per jaar. In onderstaand overzicht kunt u vinden op welke datums zij bij elkaar komen:
| Datum |
| Donderdag 12 februari 2026 |
| Donderdag 9 april 2026 |
| Donderdag 7 mei 2026 |
| Donderdag 2 juli 2026 |
| Donderdag 17 september 2026 |
| Donderdag 12 november 2026 |
U kunt de agenda voor de vergadering lezen door op de actuele datum in bovenstaande tabel te klikken. Mocht u vragen hebben of punten mee willen geven, dan kunt u één van de commissieleden (zie onderaan bij contact) benaderen.
De doelen van de gebiedsontwikkeling Koningsdiep
De besturen van provincie en waterschap hebben in het voorjaar van 2026 ingestemd met alle onderstaande plannen:
- het inrichtingsprogramma
- de 5e uitvoeringsmodule Koningsdiep
- de nota met reacties uit de omgeving
- en het milieueffectrapport (MER).
Het gaat om doelen voor het Natuurnetwerk Nederland (NNN), de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en het Waterbeheer 21e eeuw (WB21).
Lees hier meer over de vaststelling van de plannen en de reactienota.
De ontwerpplannen voor de midden- en bovenloop van de beek Alddjip staan beschreven in het ontwerp inrichtingsprogramma Koningsdiep en in de 5e uitvoeringsmodule. We richten 350 hectare nieuwe natuur in voor Natuurnetwerk Nederland (NNN) langs de beek. Het NNN verbindt natuurgebieden met elkaar. Zo vormt zich een keten van grote en kleine natuurgebieden. In het beekdal Koningsdiep geven we het water in de beek meer ruimte en verbeteren de waterkwaliteit. Dit zorgt voor een betere waterhuishouding in het beekdal en in heel Fryslân. Al deze water maatregelen gebeuren volgens de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en het Waterbeheer 21e eeuw (WB21).
Het inrichtingsprogramma Koningsdiep heeft drie belangrijke doelen:
- Er komt 350 hectare nieuwe natuur in het beekdal (NNN).
- De waterkwaliteit wordt beter. Dit gebeurt door de natuurlijke bochten (meanders) terug te brengen in het Alddjip en twee doorgangen te maken voor vissen (vispassages) bij de stuwen (KRW).
- Het beekdal wordt beter voorbereid op klimaatveranderingen. Dit doen we door een nieuw brongebied aan te leggen en overstromingsvlaktes te maken. Dit zijn plekken waar water kan overstromen in de nieuwe natuur langs de beek (WB21).
Er komen een paar voorzieningen voor recreatie. Zoals het aanleggen van een wandelpad en drie plekken waar u de natuur meer kunt beleven. We werken er nog aan hoe deze eruit komen te zien.
Het inrichtingsprogramma Koningsdiep kost ongeveer 24,1 miljoen euro. Provincie Fryslân betaalt bijna 14 miljoen euro en Wetterskip Fryslân ruim 10 miljoen euro.
Samen werken
De plannen voor de boven- en middenloop van de beek Alddjip zijn in nauwe samenwerking met de gebiedscommissie Koningsdiep, Natuurmonumenten, It Fryske Gea,
Staatsbosbeheer, gemeente Opsterland en LTO tot stand gekomen. Er zijn keukentafelgesprekken gevoerd met belanghebbende partijen en grondeigenaren. En de plannen lagen ter inzage. Tijdens de ter inzage periode organiseerde de gebiedscommissie Koningsdiep twee druk bezochte bijeenkomsten en veldexcursies om de plannen uit te leggen. Ook kregen belanghebbenden en betrokkenen de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. De zienswijzen zijn inmiddels beantwoord in een reactienota en in mei 2026 gepubliceerd, samen met alle andere vastgestelde stukken. Onderaan deze pagina kunt u alle plannen terugvinden.
Drie impressies van beekdal Alddjip
- Foto 1: Impressie van Beakendyk bij Bakkeveen, nadat de inrichting klaar is. Duidelijk zichtbaar is de nieuwe aangelegde vispassage in de beek.
- Foto 2: Impressie van het nieuwe brongebied bij Bakkeveen in de winter, nadat de inrichting klaar is. Duidelijk zichtbaar is hoe het water wordt vastgehouden in de nieuwe natuur.
- Foto 3: Impressie van het nieuwe brongebied bij Bakkeveen in de zomer, nadat de inrichting klaar is. Het toont dat er in drogere periodes zichtbaar minder water is.
Inrichtingsplannen creatief in beeld met AI
Het streekinitiatief Opsterlân-Oost (SIOO) heeft de inrichtingsplannen voor de boven- en middenloop van het Alddjip met behulp van AI op een creatieve en overzichtelijke manier op hun website geplaatst: SIOO nieuws - Gebiedsontwikkeling Koningsdiep Analyse
Inrichtingsplannen voor gebiedsontwikkeling en de onderzoeken die daarbij horen bevatten veel informatie. Het SIOO heeft alle informatie met behulp van AI geanalyseerd. Een hele klus, maar het heeft een presentatie opgeleverd met duidelijke plaatjes en zelfs een paar podcasts.
Samen optrekken met de streekinitiatieven
Het SIOO is opgericht door acht boeren uit de streek die zich inzetten voor een toekomstbestendige landbouw in het gebied rondom de Bakkeveense Duinen en Wijnjeterperschar. De gebiedscommissie Koningsdiep trekt samen met het SIOO op om ervoor te zorgen dat een toekomstbestendige landbouw binnen de natuur-, water- en milieudoelstellingen van het Koningsdiep een plek heeft.
Contact
Heeft u vragen over gebiedsontwikkeling Koningsdiep? Neem gerust contact op met het secretariaat van gebiedsontwikkeling Koningsdiep. U kunt dat doen door te bellen met het Klantcontactcentrum, telefoonnummer 058 - 292 59 25. Of door een mail te sturen naar provincie@fryslan.frl.
U kunt ook direct contact opnemen met één van de gebiedscommissieleden:
- Tineke Jagersma (voorzitter): 06 - 21 80 38 87
- Dennis Benedictus (natuur/milieu): 06 - 12 89 20 87
- Agaath Arends (natuur/milieu): 0516 - 54 12 72
- Tjalling Nijboer (landbouw): 06 - 57 58 02 00
- Hendrikus van de Lageweg (landbouw) – 06 – 15 21 66 52
- Appie Dekker (recreatie) 06 - 21 92 58 98
- Yep Zeinstra (provincie Fryslân, projectleider/secretaris): 058 - 292 54 51
- Maarten Jan Bijl (Wetterskip Fryslân, adviseur): 06 - 23 22 84 09
- Marieke Tiekink (gemeente Opsterland, adviseur): 0512 - 38 62 22
Documenten
Diverse achtergronddocumenten
Heeft u problemen met de leesbaarheid? Dan kunt u een formulier invullen of bellen met het Klantcontactcentrum. Zij helpen u graag verder.